Λαμβάνετε τα άρθρα κάνοντας Like!


Ψυχολογικός Φάρος

e-Psychology Magazine

Η δόμηση της ταυτότητας στην σχολική ηλικία και στην εφηβεία

Στην ηλικία των 6 ετών, όταν τα παιδιά πηγαίνουν πρώτη φορά σχολείο, αρχίζουν να σκέφτονται τον εαυτό τους με συγκριτικούς όρους. Αντί να λένε (για παράδειγμα) «Είμαι ένα αγόρι που του αρέσει το ψάρεμα», αρχίζουν να περιγράφουν τον εαυτό τους ως εξής: «Ξέρω να ψαρεύω καλύτερα από τα περισσότερα παιδιά στην τάξη μου».

Λίγο αργότερα αρχίζουν σαφώς να συμπεριλαμβάνουν διαπροσωπικές συνέπειες στα χαρακτηριστικά τους: «Είμαι καλός στο ψάρεμα, γι' αυτό οι περισσότεροι φίλοι μου παιδιά θέλουν να ψαρεύουν μαζί μου». Στην εφηβεία εμφανίζεται ένα άλλο είδος αυτό-περιγραφής στο οποίο η προσωπική ταυτότητα εκφράζεται με όρους γενικών πεποιθήσεων, αξιών, σχεδίων ζωής όπως στο διάλογο που ακολουθεί.

Συνεντευκτης: Τι είδους άνθρωπος είσαι;
Έφηβος: Είμαι κάποιος που πιστεύει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι.
Συνεντευκτης: Και γιατί αυτό είναι σημαντικό;
Έφηβος: Γιατί θέλω οι άνθρωποι να αγωνίζονται για τα ίσα δικαιώματα όλων. .,
Συνεντευκτης: Τι εννοείς?

Εφηβος: Θα γίνω δικηγόρος και θα αναλαμβάνω υποθέσεις ώστε όλοι να έχουν τα δικαιώματα τους, ακόμη και αν κάποιος είναι πολύ φτωχός ή το δέρμα του είναι στο λάθος χρώμα ή ότι άλλο (Damon & Hart, 1988, σ. 69).
Καθώς τα παιδιά μπαίνουν στην εφηβεία, οι αυτό-περιγραφές τους μετατρέπονται από σχετικά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (π.χ είμαι καλός ακροατής )σε έννοιες υψηλότερου επιπέδου (Είμαι ανεκτικός) όπως τόνισε η Susan Harter (1990b σελ 355). «Για να θεωρήσει κανείς τον εαυτό του ευαίσθητο, θα πρέπει πρώτα να συνδυάσει χαρακτηριστικά όπως ότι έχει κατανόηση, ότι είναι φιλικός και ότι νοιάζεται για τους άλλους».

Ένα άλλο στοιχείο που διακρίνει τις έννοιες που έχουν για τον: εαυτό τους οι έφηβοι από εκείνες των παιδιών είναι η μεγαλύτερη των χαρακτηριστικών που περιλαμβάνουν παιδική ηλικία, τα παιδιά περιγράφουν τον- εαυτό του τις γνωστικές, σωματικές και κοινωνικές τους ικανότητες ή ως προς μια γενική ιδέα της αξίας τους (Harter, 1982).

Οι έφηβοι περιγράφουν τον εαυτό τους με διάφορα χαρακτηριστικά όπως ακαδημαϊκή ικανότητα, αθλητική ικανότητα, ικανότητα στη εργασία. κοινωνική ικανότητα , στενές φιλίες , ερωτική έλξη και συμπεριφορά. Αυτές οι κατηγορίες είναι επάλληλες αλλά όχι ίδιες με τις κατηγορίες που κυριαρχούν στη μέση παιδική ηλικία( Harter 1990a,1990b).
Οι έφηβοι επίσης είναι πολύ πιθανό να σκέφτονται τον εαυτό τους ως προς το πλαίσιο για το οποίο ερωτώνται. Αν τους ρωτούν πως είναι όταν βρίσκονται με φίλους ή μέσα στην τάξη, οι απαντήσεις τους θα διαφέρουν από εκείνες που δίνουν όταν περιγράφουν πώς είναι όταν τρώνε βραδινό στο σπίτι τους.

Το γεγονός ότι εμφανίζονται «πολλαπλοί εαυτοί» στις περιγραφές των εφήβων, τους κάνει να αντιμετωπίσουν το ότι -από μία άποψη –είναι διαφορετικοί άνθρωποι σε διαφορετικές καταστάσεις. Σε αυτό το σημείο έρχεται στο προσκήνιο το ερώτημα «Ποιος είμαι?»

Με βάση μια έρευνα σε Αμερικανούς εφήβους, η Susan Harter (1986) αναφέρει ότι η εμφάνιση πολλών εαυτών, που ο καθένας εξαρτάται από το με ποιον είσαι και τι ρόλο παίζεις, γίνεται ιδιαίτερα ενοχλητική στους Αμερικανούς ηλικίας 14-15 ετών. Όταν ρωτήθηκε για την αντίφαση του να είσαι καλός με μερικούς ανθρώπους και όχι με άλλους, ένας έφηβος 13 ετών απάντησε: «Φανττάζομαι ότι σκέφτομαι ένα πράγμα για τον εαυτό μου τη μία ημέρα και δεν σκέφτομαι κάτι διαφορετικό μέχρι την άλλη μέρα» .

Αντίθετα, μια μεγαλύτερη έφηβη, όταν ρωτήθηκε για προβλήματα που υπάρχουν σε μια ερωτική σχέση, απάντησε ότι -κατά κάποιον τρόπο- αυτό δείχνει την ευαισθησία της στις παραλλαγές του εαυτού της καθώς αλλάζει η κατάσταση: «Δεν μου αρέσει καθόλου που έχω τόση νευρικότητα! Θα ήθελα να μην έχω τόσες αναστολές. Ο πραγματικός μου εαυτός είναι ομιλητικός. Θέλω να είμαι φυσική αλλά δεν μπορώ» (σ. 45). Η Harter και η συνεργάτης της Ann Monsour (1992) αναφέρουν ότι, καθώς οι νέοι περνούν την εφηβεία, γίνονται όλο και καλύτεροι στην απαρτίωση των αντιφατικών εαυτών που βλέπουν ότι έχουν σε διαφορετικά πλαίσια.

Αριστονίκη Θεοδοσίου-Τρυφωνίδου

MA, MAAT, Pgp, Msc PhD Ψυχολόγος Σχολικής-Εξελικτικής κατεύθυνσης


Ζήσε τα όνειρα σου....μπορείς!
Αριστονίκη

http://www.psixologikosfaros.gr/